Zgodnie z art. 17 pkt 4 k.p.c. właściwość sądów okręgowych obejmuje sprawy o prawa majątkowe, gdy wartość przedmiotu sporu przewyższa 75.000 zł. Zgodnie ze stanowiskiem Ministerstwa Sprawiedliwości należy podnieść tą wartość do kwoty 150.000 zł. Jest to oczywiście niespójne z deklaracją „spłaszczenia” struktury sądownictwa w Polsce. Niemniej, warto rozważyć zasadność takiej zmiany oraz proponowaną wysokość progu.

Dotychczasową wysokość ustalono ustawą z dnia 2 lipca 2004 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw. W 2004 r. stawka minimalnego wynagrodzenia za pracę (brutto) wynosiła 824,00 zł. Tym samym do właściwości sądów okręgowych miały należeć sprawy o wartości przenoszącej 91 krotność pensji minimalnej. Aktualna wysokość minimalnego wynagrodzenia to 2.800 zł, a zatem próg wynosi nieco ponad 27 krotność. Zachowanie tych samych proporcji co w 2004 r. powinno zatem prowadzić do ustalenia progu w wysokości około 255.000 zł. Tymczasem proponowana przez Ministerstwo wysokość to „zaledwie” około 54 pensji minimalnych. Oczywiście Ministerstwo Sprawiedliwości mogło swoje wyliczenia oprzeć na całkowicie innych danych; niemniej należy pamiętać, że w latach 2005-2020 inflacja nie była zbyt wysoka, w żadnym bowiem roku nie przekroczyła 5% (średnio wynosiła 2,04%).

Na skutek podwyższenia progu zmieni się właściwość sądów, bowiem sądy rejonowe będą rozpoznawały większą część spraw. Zasadniczym powodem powierzenia części spraw cywilnych sądom okręgowym jako sądom pierwszej instancji była, jak się wydaje, ich doniosłość. Przykładowo tylko sądy okręgowe mogą rozpoznawać sprawy o rozwód czy ubezwłasnowolnienie. W przypadku spraw o prawa majątkowe chodzi zatem również o sprawy większej wagi, nie zaś o ich poziom skomplikowania. Warto pamiętać, że sąd rejonowy każdą sprawę może przekazać sądowi okręgowemu, jeżeli powstanie zagadnienie prawne budzące poważne wątpliwości – art. 18 § 1 k.p.c.). W tym zakresie należy zgodzić się z Ministerstwem Sprawiedliwości. Próg siedemdziesięciu pięciu tysięcy złotych zatracił swoją pierwotną doniosłość, podobnie zresztą jak progi pięćdziesięciu tysięcy złotych dla spraw kasacyjnych (art. 398² § 1 k.p.c.) i pracowniczych (art. 35 ust. 1 u.k.s.c.).

Zachodzi jednak wątpliwość czy nowa wysokość progu zaproponowanego przez Ministerstwo jest adekwatna dla zamierzonego celu. Wprowadzenie takiej jednorazowej podwyżki (podobnie jak zmiana uchwalona w 2004 r.) nie usuwa całego problemu, ponieważ w przyszłości znowu będzie trzeba aktualizować wysokość progu. Rozwiązaniem tego problemu mogłoby być powiązanie progu z jakąś wartością obiektywną, np. wspomnianą pensją minimalną albo średnim wynagrodzeniem w kraju.

Nie można jednak jednocześnie uniknąć wrażenia, że proponowana przez Ministerstwo Sprawiedliwości zmiana ma na celu przede wszystkim odciążenie sądów okręgowych. Mając na względzie aktualną liczbę spraw rozpoznawanych w sądach oraz występujące opóźnienia wydaje się to być zasadne. Co jednak ważne, rozwiązywanie takich problemów może następować przy wykorzystaniu narzędzi przysługujących bezpośrednio Ministrowi Sprawiedliwości. Mógłby zatem m.in. zwiększyć liczbę sędziów poprzez otwarcie nowych etatów sędziowskich w sądach oraz zwiększyć pulę pracowników administracyjnych i asystentów. Możliwe jest również kierowanie sędziów w drodze delegacji do przesadnie obciążonego szczebla sądownictwa.